Ba lần dẫn đầu gặp Đại tướng.

Tôi được phân công sang nhà riêng của Đại tướng, gặp Đại tá Nguyễn Huyên, Thư ký của Đại tướng

Ảnh: Ngọc Khanh – TTXVN Lần gặp trước nhất Đó là vào năm 1994, lúc đó tôi là cán bộ của Phòng Lịch sử kháng chiến chống Pháp.

Đại tướng nói: công việc của các đồng chí rất có ý nghĩa, góp phần làm rõ các hoạt động của Đội quân tiền thân của Quân đội và những con người cụ thể. Cho nên, bên cạnh sự may mắn được gặp, chúng tôi còn ý thức rõ là cần phải gặp được Đại tướng càng nhiều càng tốt để “tranh thủ” khai khẩn tư liệu từ ông với tư cách là chứng nhân lịch sử, là người trong cuộc trong chiều dài lịch sử cách mệnh từ khi có Đảng.

Đại tướng cảm ơn Viện đã đến chúc hạ nhân ngày thắng lợi Điện Biên Phủ và nói: Đây là chiến thắng chung của cả dân tộc mà công trước hết thuộc về Đảng ta và Bác Hồ.

Hôm thành lập, không khí rất nghiêm chỉnh nhưng thân mật, ấm êm. Lịch sử chỉ diễn ra một lần nhưng phải nghiên cứu, phải viết nhiều lần, phải viết làm sao cho đúng, phản chiếu được sự thật nhưng phải có sức thuyết phục và quyến rũ người đọc.

Sau hai năm (2000 và 2001), với hàng chục chuyến đi xác minh nhân chứng và lần theo dấu chân các chiến sĩ Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Yên Bái, Tuyên Quang, ở Hà Nội, ở Quảng Bình và cả ở Lâm Đồng, chúng tôi đã xây dựng được một danh sách khá đầy đủ thông báo về họ tên, bí danh hoạt động, năm sinh, thành phần dân tộc, quê quán, quá trình hoạt động cách mạng cho đến khi nghỉ hưu hoặc đến khi hy sinh, các phần thưởng huân, huy chương, Bằng giang sơn ghi công.

***** Tôi may mắn được gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhiều lần trong vai trò là người làm thuê tác nghiên cứu, soạn lịch sử quân sự.

Một số đồng chí lão thành cách mệnh đi cùng chúng tôi phát hiện trên tấm bia có sự sai sót, nhầm lẫn về tên họ, quê quán, dân tộc, là liệt sỹ hay không phải liệt sỹ của danh sách 34 cán bộ, chiến sỹ Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân. Trong những lần vinh dự được gặp, làm việc với Đại tướng, tôi nhớ nhất những kỷ niệm sau: Ngày 12/2/1971, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nói chuyện thân mật với các Anh hùng, dũng sĩ miền Nam ra miền Bắc dự Lễ kỷ niệm lần thứ 10 Ngày hợp nhất các lực lượng vũ trang dân chúng giải phóng miền Nam Việt Nam.

Nghe tôi trình bày xong, Đại tướng nói: thế là được rồi, mình sẽ viết bài cho các cậu.

Lúc đó tôi không tin là mình đang được gặp một vị Tướng huyền thoại. TS Nguyễn Mạnh Hà. Khi đó, được phép của thủ trưởng Bộ Quốc phòng ,Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, kết hợp với các tỉnh Bắc Kạn, Phú Thọ và Thái Nguyên tổ chức 3 cuộc hội thảo khoa học kỷ niệm 50 năm chiến thắng Việt Bắc Thu Đông 1947.

Các cậu viết sử chiến tranh phải làm sao nói rõ được điều này. Tôi theo anh Huyên lên phòng khách vừa lúc gặp Đại tướng đi ra.

Tôi tả mục đích của hội thảo và tỏ mong muốn mời Đại tướng tham gia. Đại tướng gật đầu, chỉ ghế cho tôi ngồi và nói ngay: Các đồng chí tổ chức kỷ niệm chiến thắng Việt Bắc là rất tốt, tôi hoan nghênh. Lịch sử của dân tộc, của Quân đội ta anh hùng lắm, các đồng chí phải làm sao cho phản chiếu được điều đó vào trong sách lịch sử để giáo dục đời trẻ.

Tôi cũng muốn dự nhưng chưa nắm được cụ thể đề nghị của Hội thảo, đồng chí nói rõ luôn xem. Bài phát biểu quan trọng của Đại tướng đã được in trọng thể ở trang đầu của cuốn Kỷ yếu Hội thảo. Gần 60 năm rồi, hiện nay quân đội ta lớn mạnh, đã đánh thắng cả quân Pháp, quân Mỹ.

TS Nguyễn Mạnh Hà Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng (Học viện Chính trị - Hành chính nhà nước Hồ Chí Minh) như một kỷ niệm đáng nhớ về vị Anh hùng dân tộc. Đại tướng đã kể về họ, giúp chúng tôi thêm tư liệu và nghị lực để “đi tìm” ra những đội viên này vì thông báo về họ rất ít ỏi. Ông mặc bộ pijama màu sáng, mỉm cười chìa tay ra đón tôi. Là người có may mắn được nhiều lần gặp Đại tướng trong cuộc thế công tác của mình, tôi hy vọng qua những kỷ niệm nho nhỏ trên đây, bạn đọc sẽ hiểu thêm về tầm vóc và nhân cách của một con người Văn-Võ song toàn, một nhân vật đã góp phần quan trọng định hình lịch sử của Việt Nam và thế giới thời đương đại.

Tôi xuống xe đã thấy Đại tướng đứng chờ ở bậc tam cấp. Tôi thưa với Đại tướng mục đích, nội dung của Hội thảo và đề nghị Đại tướng dự, phát biểu về sự chỉ đạo của Đảng và Bộ Tổng chỉ huy đánh bại cuộc tiến công của Pháp lên Việt Bắc.

Trên cơ sở kiến nghị đó, Tổng cục Chính trị giao cho Viện Lịch sử quân sự Việt Nam xác minh làm rõ và trả lời. Vật chất hầu như không có gì, khó khăn lắm. Ông cũng không giấu sự không còn nhớ của mình. Tôi mỏng với Đại tướng mưu mô, kế hoạch và quá trình chuẩn bị đánh lên Việt Bắc nhằm nhanh chóng kết thúc cuộc chiến tranh xâm lăng lần thứ hai của thực dân Pháp theo ba đường: đường không, đường bộ, đường thủy nhằm phong bế và tổ chức càn quét những nơi chúng nghi có các cơ quan của Trung ương Đảng, Chính phủ, Quân đội ta đứng chân, nhằm phá những cơ sở kho tàng, công xưởng quân giới.

Đại tướng chú tâm nghe, thỉnh thoảng đưa ra một số câu hỏi, nhận xét. Tôi tịnh không thấy Đại tướng nhắc đến bản thân mình trong buổi chuyện trò.

Sau hội thảo, chúng tôi vào thăm khu di tích ở rừng Trần Hưng Đạo, xã Tam Kim, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, nơi ghi dấu sự thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền phóng thích quân, đội quân chủ lực tiền thân của Quân đội ta.

Theo đúng hẹn, ngày 6 tháng 12 năm 1997, Đại tướng đã lên Thái Nguyên tham gia cuộc Hội thảo kỷ niệm 50 năm thắng lợi Việt Bắc được tổ chức lại bảo tồn các dân tộc Việt Bắc.

TTXVN xin trân trọng giới thiệu bài viết Ba lần gặp Đại tướng của PGS. Dù rằng ở tuổi 81, nhưng lần đầu trước nhất được nhìn Đại tướng mặc binh phục mùa đông, ngồi trên ghế sa lông đệm da đã cũ, ở trong phòng khách ngôi nhà ngang nói chuyện, tôi vẫn thấy ở ông toát lên phong độ của 1 vị tướng mạnh mẽ, thông tuệ, sáng suốt mà rất gần gụi. Đại tướng rất trang nghiêm trong công việc, việc gì chưa nắm chắc, ông hỏi lại cho rõ.

Hôm đó, Trung tướng Hoàng Phương, Viện trưởng Viện Lịch sử quân sự, Thiếu tướng Bùi Công Ái, Phó Viện trưởng cùng đi với cán bộ của Phòng sang nhà riêng của Đại tướng chúc mừng Đại tướng nhân kỷ niệm 38 năm thắng lợi Điện Biên Phủ đồng thời xin quan điểm về một số vấn đề trong lịch sử kháng chiến chống Pháp.

Đặc biệt là trường hợp của mấy đội viên như Hồng Cô (người Mông độc nhất dự Đội); chiến sĩ Luận (sau này chúng tôi xác minh họ tên đầy đủ là Nguyễn Văn Luận, quê ở Tuyên Hóa, Quảng Bình); đội viên Nông Văn Ích ở Hà Quảng, Cao Bằng. Một cảm giác gần gụi, thân thiết dâng lên trong lòng.

Độc đáo lắm, đặc biệt lắm. Tiễn tôi ra cửa, Đại tướng nói thêm: Nghèo, khó khăn vậy mà chung cuộc đánh thắng cả Pháp rồi sau là Mỹ. PGS. Trận Điện Biên Phủ còn nhiều vấn đề cần phải nghiên cứu, làm sáng tỏ, nhiệm vụ của các đồng chí là phải làm rõ những vấn đề đó. Tôi ngỡ ngàng khi nghe Đại tướng nói như vậy bởi sự cầu thị của ông. Chấm dứt nhiệm vụ giữa năm 2002, chúng tôi sang vắng Đại tướng về kết quả công việc.

Mấy hôm sau, Văn phòng của Đại tướng cho xe đến đón tôi và chở thẳng lên khu biệt thự Hồ Tây, nơi nghỉ dưỡng của các đồng chí lãnh đạo Đảng, quốc gia.

Nhìn Đại tướng say sưa, lại được ngồi gần như đối diện với Đại tướng, tôi thầm nghĩ: những lời tâm sự tâm thuật của người thày dạy sử ở trường dân lập Thăng Long năm xưa, của vị Đại tướng nức tiếng, của người chủ toạ danh dự Hội Khoa học lịch sử bữa nay chính là lời khuyên bảo, nhắn nhủ, gửi gắm tâm tình, mong muốn của ông đối với những người viết sử, đặc biệt là lịch sử quân sự.

Tôi đứng nghiêm chào. Lần gặp thứ hai Đó là vào tháng 9 năm 1997. Trong quá trình thực hành nhiệm vụ này, chúng tôi nhiều lần được Đại tướng Võ Nguyên Giáp trả lời làm rõ các vấn đề liên tưởng đến hoạt động của Đội và về các đội viên.

Hồi đó, Bác Hồ giao cho tôi nhiệm vụ tổ chức thành lập Đội. Họ viết thư kiến nghị lên Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị và Bộ Tư lệnh Quân khu I đề nghị xác minh làm rõ và bổ sung, sửa những nhầm lẫn trong tấm bia khắc tên 34 cán bộ Chiến sỹ của Đội. Người được Đại tướng bộc trực nói đến chính là Bác Hồ, người đã có ảnh hưởng rất lớn đến cả thảy cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng.

Như không lệ, Đại tướng mặc binh phục mùa hè tiếp chúng tôi trong phòng khách ở nhà trên. Đại tướng nghe xong, từ tốn nói: Sự kiện này đã diễn ra nửa thế kỷ rồi, nhiều sự kiện diễn biến tôi không còn nhớ rõ, hôm nào cậu đến đây nói lại cho tuốt diễn biến chiến dịch rồi sau đó viết gì sẽ viết.

Tôi lúc đó đang làm Tổng biên tập tùng san Lịch sử quân sự, được phân công phụ trách một tổ thực hành nhiệm vụ. Thế cuộc hơn 1 thế kỷ bình dị mà cao quý, gần gũi mà như huyền thoại của vị Đại tướng của nhân dân khó có bút nào có thể viết hết.

Cảm ơn đồng chí. Phong độ của ông, những cử chỉ không một tẹo xã giao, như của một người ông đối với một đứa cháu, đã khích lệ tôi bình tâm trở lại. Điều này tôi nhận thấy và kiểm chứng trong tuốt luốt những lần tôi được gặp Đại tướng. Của 34 cán bộ chiến sỹ của Đội. Lần gặp thứ ba Năm 1999, kỷ niệm 55 năm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (22/12/1944-22/12/1999), Viện Lịch sử quân sự Việt Nam phối hợp với Tỉnh ủy Cao Bằng tổ chức cuộc Hội thảo khoa học tại Thị xã Cao Bằng.

Nhớ về Ông trên báo chí, nhiều tướng lĩnh, sỹ quan Quân đội, nhà nghiên cứu và mọi xã hội dân chúng cả nước đã kể lại những kỷ niệm khôn xiết xúc động, sâu lắng về hình ảnh một vị tướng trong lòng dân chúng. Không những thế, nó còn giúp cho cơ quan chính sách trong và ngoài quân đội có cơ sở tham khảo để giải quyết chính sách cho các gia đình chiến sĩ chưa được hưởng. Nếu hôm hội thảo, sức khỏe cho phép mình sẽ lên dự.

Xe dừng lại trước một vi la nhỏ, yên tĩnh. Ông là người LÀM NÊN LỊCH SỬ và là CON NGƯỜI CỦA LỊCH SỬ.