Hà Nội qua con mắt nghệ sĩ của ông dung dị, đời thường nhưng khôn xiết chân thực và sống động
Bộ ảnh hoàn thành cũng là thời khắc ông bị đột quỵ lần 1, ngót một tháng điều trị tích cực trong Bệnh viện 108, may mắn không để lại di chứng, nhưng vừa về nhà được hôm trước, hôm sau ông lại vác máy phát xuất.
Tuốt luốt những đứa trẻ ấy hiện lên qua ảnh của ông ở nhiều thời khắc, nhiều khía cạnh: Lúc theo mẹ đi kiếm củi ven bãi sông, lúc chập chững chơi một mình, lúc thẩn thơ bới tìm gì đó trong đám rác… Bà kể loạt ảnh đó làm ông tốn rất nhiều thời gian, công sức.
"Làm sao ông ấy có thể ở nhà trong một buổi nắng đẹp thế này!" - bà Nguyễn Thị Chín, người bạn đời của nghệ sĩ nói nửa như hờn trách nửa lại như thấu hiểu, cảm thông. "Hồi trẻ, ông ấy chụp ảnh con nít và thiếu nữ có duyên lắm.
Đợi từ sáng đến tận 2h chiều vẫn không thấy ông về, bà sốt ruột gọi điện đến hiệu ảnh 174, Bà Triệu là nơi ông vẫn làm ảnh hàng chục năm qua. Những bức ảnh mặt trái thường là những câu chuyện ám ảnh ông về thân phận những người lao động, về tệ bạc ma túy len lỏi vào ngóc ngách mỗi gia đình, về những em nhỏ sống khốn khó nơi bãi sông, đầu đường… Ông thuộc lòng câu chuyện của từng nhân vật trong tác phẩm của mình vì ông trò chuyện với họ, quan sát họ, thậm chí còn trở thành bầu bạn của họ.
Đỡ ông vào nhà, bật quạt, bà cấp lấy khăn lau mồ hôi cho ông. Ông gói ghém tất tật những bức ảnh theo chủ đề vào mỗi hộp riêng, có hộp còn thắt nơ cẩn thận như một món quà để "lỡ tôi có ra đi, còn có chút gì để lại cho Hà Nội, cho đời sau".
Thật hiếm nhiếp ảnh gia nào có một kho tàng ảnh về Hà Nội khổng lồ và sinh động như nghệ sĩ ảnh đường phố Quang Phùng.
Bà nhắc đến người bạn đời với toàn bộ niềm xót thương và kiêu hãnh, kiêu hãnh ngay cả trong những khoảng thời gian khốn khó nhất, khi bà sinh đôi hai đứa con trong thời kỳ khôn xiết thiếu thốn và ông vẫn khó nhọc vì công việc, vì say mê chụp ảnh.
Trong ngôi nhà nhỏ chỉ rộng chừng 20m2, nhan nhản sách và cơ man là ảnh, câu chuyện của chúng tôi chỉ xoay quanh chuyện ông và gia đình. Một ông cụ râu tóc bạc như cước đang chống gậy bước vào cổng. Cũng vì yêu Hà Nội mà ông chụp toàn bộ những gì thuộc về Hà Nội, hay có, đẹp có, tốt có và mặt trái cũng không ít. "Nhưng ra đến đó mới thấy ông ấy hăng say thế nào, vác máy chạy theo nhân vật chụp cho bằng được, mình thì mệt chỉ ngồi ở ghế đá mà thở, muốn theo cũng không nổi".
Vừa bước chân đến cửa, tôi chợt nghe thấy tiếng cười sảng khoái. Vui mừng nhận ra lão nghệ sĩ Quang Phùng, tôi xin phép được chụp ảnh chân dung ông ngay giữa khu vườn đầy nắng. Ông thuộc từng gốc cây, ngọn cỏ nơi đây. Suốt những năm tháng công tác tại Ủy ban Quốc tế rồi Bộ Ngoại giao, khả năng quan sát và sự nhạy bén, kiên nhẫn do nghề nghiệp mang lại đã ít nhiều giúp ích cho niềm mê say nhiếp ảnh của ông.
Tôi nhắc đến chùm ảnh Những đứa trẻ ven sông Hồng của ông và nói với bà rằng mình bị ấn tượng bởi khuôn mặt lọ lem nhưng đẹp như thiên thần của em Tuyết, bị ám ảnh bởi thân phận em bé 4 tuổi sảy chân đuối nước khi bố mẹ phải bỏ con ở nhà một mình để ra chợ Long Biên bốc vác hàng hóa. Đó có thể là những chiếc bóng đèn treo lên những tán cây cổ thụ, hay hình ảnh bà bán rong quẩy gánh hàng lúc sáng sớm ra đi và chiều muộn trở về, những chiếc ghế đá kể câu chuyện tình yêu tuổi trẻ… Chỉ tính riêng những bức ảnh về chuyện tình ái xung quanh Hồ Gươm ông cũng đã có đến 300 chiếc.
Rút cục, ông bảo đi bộ là tuyệt nhất, vì còn có thể chộp được những chốc lát đẹp trên đường. Từ ngày bà nghỉ hưu, bà cũng có thời gian săn sóc ông nhiều hơn và cũng lo âu cho ông nhiều hơn (trước đây, bà là nghệ sĩ violon công tác ở Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam). Về sống cùng nhau đã ngót nửa thế kỷ, còn biết ông khi mới chỉ là cô bé con 10 tuổi, mọi buồn vui của ông, bà hiểu hơn cả chính mình.
Đã non trưa, nắng đứng bóng thôi nhảy múa giữa bậc thềm, tôi đứng dậy chào bà ra về. Sinh năm 1932, tại phố Hàng Gai, nghệ sĩ Quang Phùng gắn bó cả cuộc thế mình với Hà Nội.
Nghệ sĩ Quang Phùng không thể nhớ nổi liệu mình đã có bao lăm bức ảnh về Hà Nội, chỉ tính riêng ảnh Hồ Gươm cũng đã lên đến hàng nghìn.
Thời khắc ngày nay, đã qua hai lần đột quỵ, thêm căn bệnh thoái hóa đa khớp, ở tuổi 82, ông đi lại không còn được nhanh nhẹn như trước, nhưng niềm đam mê chụp ảnh thì không nên chi mà giảm sút. Đang định gọi cho con đi tìm thì ông về, quần áo ướt lướt thướt. Ông cứ vác máy đi từ sáng sớm, mà toàn đi bộ từ nhà ra bãi sông Hồng, đi taxi thì sợ tốn tiền, đi ô tô buýt sợ mình chậm chạp không kịp xuống bến.
Từ ngày bà mới 10 tuổi, ông đã đến để dạy tiếng Anh cho 6 anh trai của bà, được gia đình bà coi như cật ruột. Thấy ông có ý ngăn vì nhà đang có khách, bà nhẹ nhõm: "Anh cứ để em, em chỉ lo anh ốm thôi, nắng nôi thế này". Ông bảo, vì yêu Hà Nội mà ông cầm máy, rồi đam mê nhiếp ảnh tự lúc nào cũng chẳng hay. Ở cạnh Hồ Gươm, mỗi ngày trôi qua, ông lại có thêm ý tưởng cho những bộ ảnh mới.
Ngày 29-8 vừa qua, đi nhận giải đề cử Vì tình Hà Nội, ông về đau chân trái, tưởng như không thể tự đi lại được. Hay trong trận lụt lịch sử năm 2008, bà đã ngăn nhưng ông vẫn nhất định đội mưa đi. Láng giềng, bạn bè, họ hàng nhiều người tìm đến tận nhà, ông ấy thường lấy mảnh vườn này làm phông, ảnh đẹp lắm.
Tác phẩm “Bước đi trong mưa” của nghệ sĩ Quang Phùng. Thế mà ngay sáng hôm sau ông lại vác máy ra đường với cái chân tập tễnh, bà sốt ruột gọi cô cháu nội năm nay đã 17 tuổi bảo đi cùng ông. Hoá ra ông ngồi cả buổi ở Bờ Hồ để ghi lại cảnh nước dâng tràn bờ, bà con đi lại sinh hoạt ra sao… Bà bảo nhiều lần thấy ông ốm mà vẫn vác máy đi, bà lo âu nên cũng đi theo.
"Cũng không biết đến bao giờ ông ấy về đâu cô ạ, chẳng khi nào có giờ giấc gì cả, càng mưa, càng nắng càng đi và chỉ về khi đã quá mệt, quá đói". Bao nhiêu năm qua, mảnh vườn thì vẫn thế nhưng nhiều ngõ phố Hà Nội ông ấy đều đã đặt chân đến. Thời trẻ, ông tự mày mò học chụp ảnh và năm 1955, ông đã có bộ ảnh về ngày Giải phóng Thủ đô, rồi sau đó là những tấm hình trung thực, thời sự về thời hoa lửa "12 sớm hôm Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không".
Chọn vớ những gì thuộc về Hà Nội Những câu chuyện không dứt của ông về hàng trăm bức ảnh mới chụp, mà ẩn chứa trong nó là một câu chuyện về thân phận con người, về từng góc nhỏ của Hà Nội đã suýt tôi. Cô nhân viên nói từ sáng đến giờ chưa thấy ông qua, lòng bà càng như lửa đốt. Lúc nghỉ hưu, có thời gian rỗi rãi, ông ấy càng đi nhiều". "Tôi chẳng thể và cũng không muốn cản ông ấy, nhưng nói thật ông ấy đi là mình ở nhà ngay ngáy không yên, ông ấy về rồi lại lo ông ấy ốm".
"Mặc cả tiếng Anh lẫn chụp ảnh, ông ấy đều tự học mà thành, không theo trường lớp hay thầy thợ gì cả. Chân dung "nghệ sĩ đường phố" Tôi đến thăm ông vào một ngày cuối tháng 8, nắng thu vàng rực trải đều ngõ phố. Ông bảo mình dạo quanh Hồ Gươm từ ngày lẫm chẫm biết đi, chụp ảnh hồ cũng đã 50 năm có lẻ. Nhưng không chỉ có thế, trên hết là tình yêu thương ông dành cho những thân phận bé nhỏ của Hà Nội - những con người đã góp phần làm nên một Hà Nội bình dị và thân thuộc.
Đúng như dự đoán của tôi, ông không có nhà.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét