Võ Nguyên Giáp, ngọn lạ lẫm hải đăng sáng ngời.

Sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo có truyền thống hiếu học và nền nếp gia phong, ngay từ nhỏ, Võ Nguyên Giáp đã được thụ hưởng một nền giáo dục mang hai tư tưởng khác biệt: tư tưởng lễ giáo của truyền thống phương Đông và những kiến thức khoa học cùng những tư duy tiến bộ của phương Tây

Đó là một khao khát dài rộng và sâu sắc hơn một thắng lợi, dù chiến thắng đó có vĩ đại đến bao nhiêu. Năm 1927 lần đầu tiên ông cầm đầu một cuộc bãi khóa để bảo vệ người đồng môn Nguyễn Chí Diểu trước sự áp đặt phi lý trong nhà trường đế quốc. Đó là một cựu chiến binh già lặn lội từ Quảng Bình ra Hà Nội.

Nhưng thắng lợi đôi khi đến từ một nơi sâu thẳm hơn. Tôi biết rõ đồng chí Tổng tư lệnh nhiều đêm thao thức, nước mắt ướt đầm, vì được tin một chiến dịch nào đó máu đội viên đổ quá nhiều, mà chiến thắng thì chưa cân xứng.

Đó không phải là cách đánh mà đại tướng đã vạch ra. Sứ mệnh cách mạng trong dòng máu trí thức  Võ Nguyên Giáp có tố chất của một nhà trí thức lớn, nhìn vào con đường học vấn của ông, chúng ta có thể thấy rằng nếu không trở thành một đại tướng, có nhẽ ông đã trở thành một học giả uyên bác.

Ông Giáp có đủ phẩm chất để thực hành nhiệm vụ trên. Và chính thức từ phút giây đó, cái tên Võ Nguyên Giáp đã gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Là nhà giáo, ông đã lặng thầm truyền thụ tinh thần yêu nước, ý thức cách mệnh cho các lớp học trò.

Thượng tướng Hoàng Minh Thảo đã viết: “Đồng chí Võ Nguyên Giáp xoành xoạch tinh thần được rất sâu sắc rằng: người chỉ huy các cấp nói chung, nhất là Tổng tư lệnh phải có bổn phận với từng vết thương và từng giọt máu của mỗi người lính. Bởi ít nhất ông Giáp là một người được đào tạo vô cùng chính quy trong bộ máy giáo dục và ông tiếp cận với những tri thức rất cơ bản để tạo nên một nền tảng văn hóa chắc chắn.

Sau khi công bố, bản kiến nghị đã có một tiếng vang lớn, và một số những thay đổi về phân ban, chức danh Phó giáo sư, giáo sư. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là vì sao Bác Hồ lại chọn ông, một người trí thức đảm nhiệm chức Tổng tư lệnh Quân đội mà không phải là những người học chuyên về quân sự? Nhà sử học Dương Trung Quốc đã có một cách lý giải riêng về sự lựa chọn này: “Cụ Hồ quan niệm làm chính trị là phải thay đổi nhận thức con người, thành ra đích chính trị cần phải được đặt lên hàng đầu, còn vũ khí chỉ là phương tiện.

Trong đó, việc mở đường ra biển, làm ăn kinh tế biển được phối hợp chặt chịa với quốc phòng.

Mục đích lâu dài là chuyển đổi cơ cấu kinh tế ven biển thành miền công nghiệp thủy sản trù mật. Trong những hồi ký, Đại tướng nhắc đến lề thói thẳng tuột lục lại trong trí nhớ của mình những bài học thành công, thất bại của lịch sử mỗi khi ông đứng trước một khó khăn, thử thách.

Năm 15 tuổi, ông đỗ thứ nhì vào trường quốc học Huế. Tuy nhiên, cũng chính vì khuynh hướng trên mà con đường học vấn của Võ Nguyên Giáp đã sớm gặp trắc trở. Là nhà báo, ông đấu tranh với ách đô hộ bằng sự vạch trần thực chất bất công và vô nhân của chế độ, song song tuyên truyền ý thức dân chủ và con đường đấu tranh vì ý thức đó.

Năm 1991, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nghỉ hưu ở tuổi 80 và thôi giữ các chức vụ trong Đảng và quốc gia. Ngay trong năm đó; Võ Nguyên Giáp đã tham dự Đảng Tân Việt và từ đây, người thanh niên Võ Nguyên Giáp đã hăng hái xúc tiến quá trình cải tổ của đảng Tân Việt cho đến khi hợp nhất vào Đông Dương Cộng sản Liên đoàn.

Nó giống như thứ vũ khí có thể tạo lập nền hòa bình, sự tiến bộ nhưng cũng có thể gây ra những cuộc xung đột đẫm máu. Họ đã xúc tiếp với “anh Văn” (tức đại tướng Võ Nguyên Giáp). Theo lời kể của nhà sử học Dương Trung Quốc, thì có rất nhiều người đã hỏi Đại tướng là ông được đào tạo ở trường quân sự nào? Ông trả lời rằng trường trước hết của ông là trường học trí thức.

Chỉ một người dám hy sinh cho lý tưởng mới hiểu được những người lính đang ngã xuống đáng quý biết bao để mỗi trận chiến là mỗi bậc thang vươn đến xã hội dân chủ và công bằng. ” Tuy nhiên chỉ sau một ngày suy nghĩ, Võ Nguyên Giáp đã chối từ với lý do “chẳng thể là con người ích kỷ, bỏ lại bạn bè trong nước”.

Gắn liền với thời đoạn lịch sử này là tăm tiếng của một vị tướng đặc biệt với trí tuệ rộng mở và trái tim có nhân. Sự sớm định hình tố chất trong con người Võ Nguyên Giáp đã quyết định hướng đi của thế cuộc ông sau này. Ông viết: “Nước ta nằm trên bờ biển yên bình Dương, do vậy đất, nước, rừng, biển đều có mối hệ trọng tương hỗ và tác động lẫn nhau. Maurice Bernard, một xuân đường đã viết một bức thư dài gửi những người bạn Pháp ờ Hà Nội, trong đó có đoạn: "Không bao giờ chúng tôi quên được cái đêm đã tụ hội chúng tôi lại với ông Văn, người chỉ huy mà đến nay chúng tôi thấy là người có uy tín nhất, có kinh nghiệm rộng lớn nhất, đã nói với chúng tôi, bằng những câu giản dị và hùng hồn cương quyết, những cố lâu dài mà chưa đạt đích của Việt Minh, để bắt liên lạc được với người Pháp và làm cho người Pháp hiểu.

Từ những năm 1978, khi tư duy kinh tế thời chiến vẫn còn ngự trị trong toàn xã hội, ông đã nhìn thấy vấn đề “đẩy mạnh cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp nước ta”. Đó là một trí não mẫn tiệp và trái tim có nhân.

Trong mấy chục năm thế cục, ông đã chỉ huy nhiều trận đánh nhiều chiến dịch lớn. Năm 14 tuổi, ông tốt nghiệp tiểu học đỗ đầu toàn tỉnh và là cậu tân khoa trẻ nhất. Ngoài chiến lược về nông nghiệp, Đại tướng Võ Nguyên Giáp còn đề xuất một chiến lược về Kinh tế biển và Khoa học kỹ thuật về biển. Ngay từ những năm tháng đó, Phan Bội Châu đã có một tình cảm đặc biệt với cậu thiếu niên Võ Nguyên Giáp.

Hình như trong con người ông, nền tảng của một trí thức yêu nước và lý tưởng cách mệnh vì mỗi con người Việt Nam xoành xoạch là mục đích cao nhất. Ông đã sống trọn cuộc đời bằng tư cách của một người trí thức biết đảm nhận vận mệnh của sơn hà trong cả thời chiến lẫn thời bình. Cái nhìn ấy cũng đã cách đây hơn 30 năm và giờ đây chúng ta cũng đang đi những bước trước hết về phía biển… Ngay từ năm 1985, Đại tướng đưa ra những kiến nghị sâu sắc về việc đổi mới quản lý trong khoa học và giáo dục, trong đó Đại tướng nhấn mạnh đến việc phải có chế độ trả công cho cần lao khoa học tương hợp, Chấm dứt việc thang lương của thầy cô giáo, kỹ sư… lại thấp hơn cả thu nhập của thầy tướng, thầy cúng.

Chính cho nên, dù ở độ tuổi 15, Võ Nguyên Giáp đã tìm thấy trong những nhà cách mệnh đương thời như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh một sự đồng cảm và gần gũi. Năm 1928, lần trước nhất ông được tiếp xúc với những bài viết mang tư tưởng cách mệnh của Hồ Chí Minh.

Võ Nguyên Giáp là một trong những tinh hoa đầu tiên trong thế hệ vàng đó.

Nhưng ít ai biết ngườí thức ấy đã đến với chiến tranh thế nào và càng ít người người trí thức ấy đã ra khỏi chiến tranh như thế nào! Năm 1977, hai năm sau khi hợp nhất đất nước, theo sự phân công của Đảng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp giã biệt chức phận Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã được Hồ chủ toạ ủy nhiệm từ năm 1945 để nhận công tác ở cương vị mới: Phó Thủ tướng đảm trách lĩnh vực khoa học – kĩ thuật.

Tại sao khi thành lập đơn vị quân sự trước hết của Việt Nam, Bác gọi là “đội Tuyên truyền phóng thích quân”? Câu nói của Bác khi giao nhiệm vụ cho ông Giáp là cứ tuyên truyền rồi quần chúng.

”  Trí óc nhiệt huyết giữa thời bình  có nhẽ phẩm hàm Đại tướng và tính huyền thoại của chiến tranh đã khiến con người trí thức trong ông phần nào ít được nhóng và đánh giá. Khi đó, Võ Nguyên Giáp mới 16 tuổi. Cho đến bốn giờ sáng ngày 17/9/1972, một ngày sau khi quân ta thoái lui khỏi thành cổ, Đại tướng còn điện trực tuyến hỏi tác chiến chiến trận: “Tôi có thông tin trong thành cổ còn sót lại chín chiến sĩ do ở hầm xa nhau chưa nhận được lệnh rút, còn đang chiến đấu.

Thế kỷ XX, lịch sử Việt Nam đã sang trọng hai cuộc chiến tranh mà ở đó, lý tưởng độc lập và khát vọng tự do như là nền tảng của dân chủ và nhân quyền đã trở nên sợi dây gắn kết sức mạnh tinh thần của hàng triệu triệu con người.

Khi Đại tướng xúc động ôm người cựu chiến binh, chỉ có một câu nói giản dị được thốt lên: “Báo cáo anh, em đã hoàn thành nhiệm vụ!” Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã không chỉ là một vị chỉ huy trực tiếp mà quan yếu hơn, trong tâm não của những người lính, ông chính là một lãnh tụ ý thức.

Khó có thể kể hết các hoạt động của ông để thực hiện lý tưởng cách mạng của mình. # Sẽ tìm được vũ khí cho chúng ta. Mà bạn bè hay nhưng người gắn bó với Võ Nguyên Giáp thời bấy giờ là những ai? Đó là Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Hoàng Hữu Nam…, những ngọn lửa trước tiên của cuộc cách mạng Dân tộc - Dân chủ sau này.

Tuy nhiên, máu nóng và trí não của ông thì chưa bao giờ ngừng nghỉ. Câu nói của ông, có thể hiểu rộng ra rằng ông đã không nghĩ cho riêng mình. Ông học luật và lại là nghiêm đường dạy sử. Theo lời ông kể, chiến dịch Quảng Trị đã nổ ra khi Đại tướng đi chữa bệnh.

Đại tướng đặc biệt nhấn mạnh đến mối quan hệ tổng hòa của các nhân tố đất - nước - rừng - biển trong việc giữ giàng hệ sinh thái và phát triển lâu dài. Cụ có mấy chục bộ sách cổ, kim mà khi mất đi cụ định để lại cho cậu Giáp. Đó là cuộc trường chinh hơn ba thập niên giành độc lập, tự do và thống nhất giang sơn trước hai đế quốc lớn là đế quốc Pháp và đế quốc Mỹ.

Ông nghiên cứu Napoléon như một nhân vật huyền thoại của chiến tranh nhưng đồng thời cũng là mặt trái của chiến tranh.

Đó là Đại tướng Võ Nguyên Giáp, người đã đến với cuộc chiến bằng khát khao độc lập của một trí thức trong giao thời lịch sử và ra khỏi cuộc chiến bằng tư cách của một người trí thức biết cáng đáng vận mệnh xây dựng, phát triển giang sơn trong thời bình.

Thứ ba, đó là thế hệ thèm khát độc lập tự do đến mãnh liệt và ba điều đó hòa trộn với nhau rồi được quy tụ dưới lá cờ cách mệnh do Hồ Chí Minh đứng đầu.

81 đêm ngày, mỗi ngày đêm lại có một đại đội hy sinh. Bao nhiêu năm cầm quân đánh giặc, liệu nền móng trí thức trong ông có bị phai lạt ít nhiều? Tư duy ấy có bị chuyện thắng thua chi phối mà quên mất thắng lợi chỉ có ý nghĩa khi xây dựng được những nền tảng tiến bộ cho đời sống quần chúng. Giáo sư Hoàng Tụy kể lại: sáng kiến về bản kiến nghị chấn hưng giáo dục do nhóm 24 nhà khoa học- trí thức gửi lên Chính phủ năm 2004, chính là lấy ý tưởng từ bản kiến nghị của Đại tướng gửi đến nhóm.

Cả thế cục ông đã hiến mình cho lý tưởng cách mệnh và lý tưởng đó đã trở thành máu thịt trong ông. Trở lại thời điểm năm 1944, cuộc đương đầu cách mệnh đòi hỏi phải chuyển từ hình thức chính trị tiến lên hình thức quân sự, Bác Hồ đã quyết định phải tổ chức một đội vũ trang tụ tập để hoạt động.

Trong tình cảm không có sự phân biệt giữa cấp hàm mà chỉ là những người lính vào sinh ra tử cho cùng một lý tưởng. Ngay từ thời điểm đó, trong con người Võ Nguyên Giáp đã hình thành những xu hướng cách mạng của một công dân yêu nước, ông không chỉ là một học sinh thuần tuý thu nạp kiến thức, mà đã là một con người kiếm tìm lý tưởng.

Có thể nói rằng: rừng và biển có tầm quan trọng rất to lớn chẳng những về mặt tiềm năng các sản phẩm quý có thể cung cấp cho từng lớp mà còn có vai trò giữ giàng môi trường và cân bằng sinh thái tốt nhất đối với sờ soạng đất đai nước ta, đối với việc phát triển các ngành kinh tế quốc dân trong cả nước.

Giờ đây, những nghĩ suy từ cách đây hơn 30 năm ấy mới bắt đầu đi vào cuộc sống… Nếu trong chiến tranh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nổi danh với khả năng nhìn thấy điểm yếu và tấn công điểm yếu của kẻ địch thì trong thời bình, người trí thức ấy lại tìm ra những thế mạnh trổi của nền kinh tế.

Một cái đầu bốc lửa đã có vấn đề vướng mắc với chính quyền. Chỉ biết rằng ở người thanh niên ấy, cách mạng đã trở nên sứ mạng tự thân của người trí thức.

Là một người trí thức, ông luôn trau dồi, học tập để vươn xa trên con đường của hiểu biết vì hơn ai hết, ông hiểu rằng đó chính là nền tảng của cách mệnh. Bởi vậy, một cuộc chiến không quan yếu ở chiến thắng, mà quan trọng ở cách thắng lợi và mục đích của thắng lợi. Dù tuổi cao, sức yếu nhưng trong cuộc sống, ông vẫn đồng hành cùng từng trăn trở, từng suy tư của người dân Việt Nam.

Chiến tranh, trong cả thảy sự ác liệt của nói chỉ có ý nghĩa khi mỗi sự hy sinh đều hướng đến lý tưởng vì cuộc sống hạnh phúc cho con người.

Và lý tưởng đó đã mãi mãi trở nên sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong từng hành động, từng suy nghĩ của ông. Trên thế giới cũng như ở trong ước, nhắc đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp là nhắc đến Điện Biên Phủ, đến quân sự, đến chiến tranh. Cho đến giờ những giọt nước mắt của Trung tướng Phạm Hồng Cư - nguyên Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội dân chúng Việt Nam vẫn rưng rưng khi nhắc đến tình cảm trong con người đại tướng.

Cả thảy điều đó cho thấy đặc thù của Võ Nguyên Giáp là một vị tướng dùng binh bằng bản lĩnh trí óc. Kết quả là ông bị đuổi học. #? Có thể nói, bản lĩnh của một trí thức lớn đã được khẳng định đầy thuyết phục qua thử thách của Đảng và Chính phủ. Năm 1945, sau ngày Nhật đảo chính Pháp, một số người Pháp đã đến với Việt Minh ở khu giải phóng. Sức cuốn của những tư tưởng sống động đã khiến ông xúc động đến mừng rỡ.

Cho rà ngay!” Một Đại tướng đặt sinh mệnh từng con người lên trên cuộc chiến. Đó không đơn thuần là quân sự, là chiến tranh. ”  Vị Đại tướng tinh thần  Cách đây một đôi năm, đại tướng Võ Nguyên Giáp có một người khách xin được vào thăm. Bằng vớ trái tim, chúng tôi đáp lại lời kêu gọi của ông và chúng tôi muốn rằng toàn thể đồng bào người Pháp cùng chia sẻ tình cảm ấy của chúng tôi.

Nhà sử học Dương Trung Quốc, từng là một người đồng nghiệp - người học sinh của Đại tướng đã đánh giá về giai đoạn này: “Có thể nói chiến thắng của cách mệnh Việt Nam với đích giải phóng dân tộc bao gồm việc giành độc lập dân tộc, và giữ vững nền độc lập ấy trong ba thập kỷ chiến tranh phụ thuộc một phần đông vào tinh thần “uy vũ bất năng khuất” của một đời vàng.

Dù trưởng thành trong nền giáo dục thực dân, nhưng họ vẫn giữ được những giá trị của nền văn hóa dân tộc, tiêu biểu là nền Quốc học.

Đối với ông, Đại tướng là một người thủ tướng chỉ huy bằng tấm lòng của một con người nhân ái. Theo TẠP CHÍ TINH HOA. Bác hỏi: “Việc này chú Văn đảm nhận, chú Văn có làm được không?” Ông đáp: “Có thể được”.

Nếu muốn, ông đã có thể chọn một con đường trải đầy nhung lụa, với một suất học bổng tấn sĩ ở Pháp do giáo sư Gaétan Pirou, thành viên Hội đồng Giám khảo Đại học Đông Dương yêu cầu cấp sau khi nghe lời nhận xét về ông: “Anh ta sáng dạ, sáng suốt và rất kiêu dũng. Đã được bộ Giáo dục thực hiện theo đề xuất của bản kiến nghị.

Trong một tổ quốc có bờ biển dài hơn 3000 km với 80% dân số là nông dân, tư duy ấy không chỉ bảo đảm sự phát triển bền vững cho nền kinh tế, mà còn bảo đảm cho cuộc sống lâu dài của mỗi người dân. Cuộc sống của ông khi đó, dù nói ra hay không, cũng đã hiến cho lý tưởng cách mệnh vì dân tộc.

Võ Nguyên Giáp là người nghiên cứu rất nhiều về lịch sử nói chung, trong đó có lịch sử chiến tranh và một trong những nhân vật ông để tâm nghiên cứu nhiều nhất là Napoléon. Đòi hỏi phải xây dựng một môi trường thật sự dân chủ đối với tư duy khoa học, trong đó việc trọng trí thức, khuyến khích tuấn kiệt đã được Đại tướng dày công xây dựng trong một bản chiến lược công bố từ tháng 1 năm 1989, đến nay đã được gần 20 năm nhưng vẫn chưa bao giờ vơi đi tính thời sự.

Thế giới đã tụng ca ông trong ánh hào quang của một vị tướng với tài chỉ huy và hoạch định chiến lược.

Có thể nói, khi lý tưởng tìm thấy con đường và những người đồng hành cũng là khi niềm tin sẽ được thăng hoa trong mỗi con người. Dù đã bách niên, Đại tướng Võ Nguyên Giáp vẫn như ngọn đèn biển của những người trí thức trước những vấn đề trọng đại của giang san. Mà thầy trong xã hội cũ thì rất có uy tín trong việc tuyên truyền, tập trung lực lượng”.

Bên cạnh đó, họ đã được kết nạp một nền học vấn với những tư tưởng văn hóa phương Tây rất cơ bản dù rằng trong bối cảnh nền giáo dục của một nước thực dân địa luôn bị thực dân áp bức, đồng hóa.

Đó là bài phát biểu tại cuộc họp của Liên đoàn các dân tộc bị áp bức trên thế giới tại Bruxelles (Bỉ). Tuy những hạn chế của thời đại đã khiến nhiều chiến lược kinh tế của ông chẳng thể thành hiện thực nhưng cho đến hôm nay, những tư duy của ông vẫn khiến chúng ta phải kính trọng về hàm lượng trí óc và con mắt chiến lược trong đó.